Theo Quyết định 40/2025/QĐ-TTg, ngày 31/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí, trình tự, thủ tục công nhận xã đảo và xã An toàn khu trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, xã Chợ Mới có 03/5 tiêu chí đạt theo quy định tại Quyết định 40 của Thủ tướng Chính phủ, cụ thể:

- Tiêu chí số 2, nơi ở (nuôi, giấu, giữ bí mật), làm việc và hoạt động, lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng phong trào cách mạng trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ của các đồng chí cán bộ Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội từ cấp Khu và Quân khu trở lên.

- Tiêu chí 4, nơi đóng quân, đào tạo, huấn luyện, tập kết trung chuyển của các lực lượng vũ trang (quân đội, công an) từ cấp đại đội trở lên; nơi có kho cất giữ lương thực, thực phẩm, vũ khí, khí tài, quân trang, quân dụng và các trang thiết bị, vật dụng thiết yếu khác trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ phục vụ cho Mặt trận cấp chiến dịch hoặc cấp Quân khu trở lên.

- Tiêu chí số 5, nơi có cơ sở và phong trào cách mạng vững mạnh trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ; đồng thời, lực lượng vũ trang của địa phương đã chủ động hoặc phối hợp với lực lượng vũ trang chính quy tổ chức các trận đánh địch để bảo vệ an toàn cho cán bộ, cơ quan, tổ chức của Đảng và Nhà nước đóng trên địa bàn hoặc là nơi đã diễn ra trận đánh thắng lợi quan trọng góp phần tạo ra cục diện chiến trường lợi thế cho cách mạng và kháng chiến tại địa bàn và khu vực lân cận. 

Trong giai đoạn 1945 - 1954, xã Chợ Mới là địa bàn có vị trí chiến lược, là nơi đứng chân, trú quân, hoạt động bí mật của nhiều cơ quan, tổ chức, lực lượng vũ trang và cán bộ của Đảng, Nhà nước, Mặt trận. Xã là địa điểm nuôi giấu, bảo vệ an toàn cho cán bộ cách mạng; đồng thời là nơi xây dựng các cơ sở hậu cần, kho cất giữ lương thực, vũ khí, quân trang phục vụ kháng chiến. Lực lượng vũ trang trên địa bàn tổ chức các trận đánh địch để bảo vệ an toàn cho cán bộ, cơ quan, tổ chức của Đảng và Nhà nước đóng trên địa bàn, là nơi đã diễn ra trận đánh thắng lợi quan trọng góp phần tạo ra cục diện chiến trường lợi thế cho cách mạng và kháng chiến tại địa bàn và khu vực lân cận.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, khu vực Pắc San 2 (nay thuộc thôn 3, xã Chợ Mới) là nơi Đảng và Chính phủ bố trí Cục Quân giới và Công đoàn sản xuất vũ khí Việt Nam làm việc bí mật (1947-1954). Đây là trung tâm nghiên cứu, chế tạo, sửa chữa và cất giữ vũ khí; đồng thời là nơi ở và làm việc của nhiều đồng chí lãnh đạo cấp cao, như: Hoàng Quốc Việt, Trần Đại Nghĩa. Bên cạnh đó, trên dịa bàn cũng diễn ra nhiều trận đánh quan trọng, như: Trận Chợ Mới (15/10/1947), trận phục kích Vài Nòn, cánh đồng Pác San – Đèo Vai, qua đó góp phần bảo vệ An toàn khu Việt Bắc.

Hiện nay, các địa điểm này đã được khoanh vùng bảo vệ, xây dựng nhà bia lưu niệm, phục dựng nhà làm việc của đồng chí Trần Đại Nghĩa và hệ thống chỉ dẫn tham quan. Khu di tích lịch sử kháng chiến Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng và Ban Công đoàn Quốc phòng được Uỷ ban nhân dân tỉnh Bắc Kạn (cũ) xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2022;  Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích cấp quốc gia tháng 12-2024, trở thành “địa chỉ đỏ” phục vụ giáo dục truyền thống.

Việc công nhận xã Chợ Mới là xã An toàn khu không chỉ ghi nhận vai trò đặc biệt quan trọng của Chợ Mới trong lịch sử đấu tranh của dân tộc, mà còn góp phần tôn vinh truyền thống cách mạng kiên cường, bất khuất của nhân dân xã Chợ Mới. Đây là cơ sở để địa phương được thụ hưởng các chính sách ưu đãi của Đảng, Nhà nước về đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, y tế, cơ sở hạ tầng, bảo tồn và phát huy di tích cách mạng trên địa bàn. Đặc biệt, người dân sinh sống trên địa bàn xã đã được cập nhật thông tin cơ sở trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Cơ sở dữ liệu về cư trú tham gia bảo hiểm y tế theo nhóm nhà nước đóng (tức nhà nước hỗ trợ 100% mức đóng bảo hiểm y tế) quy định tại khoản 3 Điều 12 của Luật Bảo hiểm y tế năm 2008 được sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm y tế năm 2024. Hiện UBND xã Chợ Mới và Bảo hiểm xã hội cơ sở Phú Lương đang tổ chức rà soát và lập danh sách cấp thẻ Bảo hiểm y tế cho người dân được ngân sách nhà nước đóng, hỗ trợ đóng trên địa bàn xã Chợ Mới.

 Bên cạnh đó, việc công nhận xã An toàn khu sẽ tạo động lực phát triển mô hình du lịch về cội nguồn, qua đó lan toả giá trị lịch sử và góp phần nâng cao mức sống cả về vật chất và tinh thần, sức khoẻ, giáo dục, văn hoá của người dân trên địa bàn xã…/.